„Krzyk”
Edvard Munch

Czy można namalować strach, niepokój i samotność? Edvard Munch udowodnił, że tak. Jego „Krzyk” jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych obrazów na świecie. Choć powstał ponad sto lat temu, do dziś pozostaje symbolem ludzkiego lęku i niepewności.

Obraz powstał w 1893 roku i należy do nurtu symbolizmu, choć wielu historyków sztuki uważa go za zapowiedź ekspresjonizmu. Munch nie interesował się wiernym odtwarzaniem rzeczywistości. Chciał pokazać emocje – lęk, samotność i egzystencjalny niepokój, które, jego zdaniem, były nieodłączną częścią ludzkiego doświadczenia.

Omawiana wersja została wykonana techniką oleju, tempery i pasteli na kartonie. Co ciekawe, „Krzyk” nie jest pojedynczym dziełem. Munch stworzył kilka wersji tego motywu – malarskich, pastelowych i graficznych – powracając do niego przez wiele lat.

Na obrazie widzimy samotną postać stojącą na moście. Jej twarz przypomina maskę, a dłonie przyciśnięte do głowy podkreślają stan skrajnego napięcia. W tle dostrzegamy dwie oddalające się osoby oraz krajobraz Oslofjordu. Największą uwagę przyciąga jednak niebo. Intensywne czerwienie, pomarańcze i błękity tworzą falujące linie, które zdają się przenikać całą kompozycję. Świat wokół bohatera wydaje się drżeć pod wpływem tej samej emocji, która go ogarnia.

Kompozycja została zbudowana tak, by wzmacniać uczucie niepokoju. Proste linie mostu prowadzą wzrok w głąb obrazu, podczas gdy falujące kształty nieba i krajobrazu niemal wirują wokół centralnej postaci. Munch celowo zrezygnował z realizmu. Kolory nie przedstawiają natury takiej, jaka jest, lecz odzwierciedlają stan psychiczny bohatera.

Inspiracją dla dzieła było osobiste doświadczenie artysty. W swoim dzienniku opisał spacer o zachodzie słońca, podczas którego nagle poczuł ogromny lęk. Wspominał, że niebo stało się krwistoczerwone, a on usłyszał „nieskończony krzyk przechodzący przez naturę”. To właśnie ten moment stał się punktem wyjścia dla jednego z najbardziej poruszających obrazów w historii sztuki.

Historia „Krzyku” jest równie fascynująca jak sam obraz. W lewym górnym rogu dzieła znajduje się niewielki napis: „Mógł to namalować tylko szaleniec”. Przez lata sądzono, że dopisał go jeden z widzów. Badania przeprowadzone przez norweskich konserwatorów wykazały jednak, że autorem napisu był najprawdopodobniej sam Munch, który w ten sposób odpowiedział na krytykę swoich współczesnych.

Najdrożej sprzedaną wersją dzieła był pastel z 1895 roku, który w 2012 roku osiągnął na aukcji Sotheby’s cenę niemal 120 milionów dolarów, ustanawiając wówczas światowy rekord aukcyjny.

„Krzyk” pozostaje jednym z najważniejszych symboli nowoczesnej sztuki. Munch stworzył obraz, który nie opowiada o konkretnym człowieku ani wydarzeniu. Opowiada o emocji. Być może właśnie dlatego, ponad sto trzydzieści lat po jego powstaniu, wciąż przemawia do widzów na całym świecie.

Can fear, anxiety, and loneliness be painted? Edvard Munch proved that they can. His The Scream is 1 of the most recognizable paintings in the world. Although it was created more than 1 century ago, it remains a universal symbol of human anxiety and uncertainty.

The painting was created in 1893 and belongs to the Symbolist movement, although many art historians consider it a precursor to Expressionism. Munch was not interested in faithfully reproducing reality. Instead, he sought to convey emotion—fear, loneliness, and existential anxiety—which he believed to be inseparable from the human experience.

This version of the work was executed in oil, tempera, and pastel on cardboard. The painting measures 91 by 73.5 centimetres and is currently located in the National Museum in Oslo. Interestingly, The Scream is not a single artwork. Munch created several painted, pastel, and printed versions of the motif, returning to it repeatedly throughout his career.

The painting depicts a solitary figure standing on a bridge. The face resembles a mask, while the hands pressed against the head emphasize a state of extreme tension. In the background, 2 figures walk away, and beyond them lies the landscape of the Oslo Fjord. The most striking element, however, is the sky with intense reds, oranges, and blues forming swirling lines that seem to permeate the entire composition. The world surrounding the figure appears to tremble under the same emotion that overwhelms the protagonist.

The composition is carefully designed to intensify feelings of unease. The straight lines of the bridge draw the viewer’s gaze into the depth of the painting, while the swirling forms of the sky and landscape revolve around the central figure. Munch deliberately abandoned realism. The colors do not represent nature as it appears but rather reflect the psychological state of the subject.

The inspiration for the work came from the artist’s own experience. In his diary, Munch described taking a walk at sunset when he was suddenly overmastered by an intense sense of anxiety. He recalled that the sky turned blood red and that he heard “an infinite scream passing through nature”. This moment became the foundation for 1 of the most powerful images in the history of art.

The story of The Scream is almost as fascinating as the painting itself. In the upper left corner appears a small inscription reading, “Could only have been painted by a madman”. For many years, it was believed that a visitor had written the phrase. However, research conducted by Norwegian conservators revealed that the inscription was most likely written by Munch himself in response to criticism from his contemporaries.

The most expensive version of the work was the 1895 pastel, which sold at auction at Sotheby’s in 2012 for nearly 120,000,000 dollars, setting a world auction record at the time.

The Scream remains 1 of the defining symbols of modern art. Munch created a painting that is not about a specific individual or event. It is about an emotion. Perhaps that is why, more than 130 years after its creation, it continues to resonate with audiences around the world.